663 Sayılı Kanun Kararında Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi Hakkında Açıklama
  1. Anasayfa
  2. Sağlık Rehberi

663 Sayılı Kanun Kararında Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi Hakkında Açıklama

0

Türk Tabipler Birliği Merkez Kurulu, 663 Sayılı Kanun Kararında Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi hakkında açıklama yaptı.

Açıklamada şu tabirler yer aldı.

TBMM Başkanlığı’na 5 Şubat 2024 günü sunulan Sıhhatle İlgili Kimi Kanunlarda ve 663 Sayılı Kanun Kararında Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, 8 Şubat 2024’te TBMM Sıhhat, Aile, Çalışma ve Toplumsal İşler Komisyonu’ndan iktidar partilerinin oylarıyla değişiklik yapılmadan geçirildi. Bu süreçte komitede bulunarak itirazlarımızı lisana getirdik fakat ne bizim ne de değişiklik önerisi yapan milletvekillerinin teklifleri kabul edildi.

Hekimler olarak, aylıkları açlık ve yoksulluk sonunun altında kalan emekli doktorlarla ilgili düzenlemenin ve çalışan tabiplerin fiyatlarının emekliliğe yansımasının TBMM gündemine alınmasını beklerken; tekrar hekimlere/sağlık işçilerine ve münasebetiyle toplum sıhhatine gelecekte değerli derecede ziyan verecek bir kanun teklifi rastgele bir değerlendirmeye fırsat vermeyecek kadar kısa müddette ve tam da Şubat 2023 zelzelelerinin yıldönümünde önümüze geldi.

Kanun teklifi ile ilgili komitede temsilcimiz kelam aldığında düzenlemelerin Anayasa Mahkemesi’nin iptal münasebetlerine uygun olarak yapılmadığını da belirtmiş bunun üzerine komite lideri, Anayasa Mahkemesi’nin iptal münasebetine bakmadığını lakin münasebeti ne olursa olsun asla “Kanunu şöyle yapacaksınız” diye kendilerine tanım edemeyeceğini belirtmiştir. Mevzuat düzenlemesinde gerekirse Anayasa Mahkemesi’nin de tanınmayacağını söyleyen bu kelamlar ne yazık ki skandal niteliğindedir. Bu çalışmanın kurul lideri dahil sunanlarca bilinmediğini gösteren durum ise kanun teklifinin münasebetinde Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarının gereklerinin yerine getirildiği yazmasıdır.

Bu kanun teklifinin, toplumun sağlıksızlaşması kıymetine özel sermayenin kârını ve tekelleşmesini amaçlayan sıhhat siyasetlerinin uygulanması için tabiplerin üzerindeki tahakkümü artırmanın ve son aylarda daha da barizleşen Anayasa tanımazlığın devamı olduğu net bir halde görülmektedir. Meslektaşlarımızın haklarının daha fazla ziyan görmemesi ismine kanun teklifine yönelik her türlü teşebbüste bulunacağımızı tabir ediyoruz.

Sağlıklı şartlarda çalışıp haklarımızı alabildiğimiz, toplum sıhhatini müdafaayı önceleyen bir sıhhat sistemini mümkün kılana dek Türk Tabipleri Birliği olarak hekimler/sağlık işçileri ve toplumla birlikte itirazlarımızı yükseltecek, kanun Meclis’te görüşülürken de itiraz ve görüşlerimizi lisana getirmeye devam edeceğiz.

Kanun teklifinin doktor meslektaşlarımızı yakından ilgilendiren hususlarına ait görüşlerimiz aşağıda bilgilerinize sunulmaktadır.

1. Teklifin 6, 7 ve 8. hususlarında 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nda değişiklik yapılması önerilmektedir.

Anılan kanunun mevcut 6. unsurunda, ilaç ruhsatlandırması öncesinde Sıhhat Bakanlığı’na müracaatın ne formda yapılacağı belirtilmekte; müracaat dilekçesi ile birlikte müstahzarın numunesinin de gönderilmesi karar altına alınmıştır. 7. unsurunda ise bu numunelerin Sıhhat Bakanlığı tarafından yetkilendirilen laboratuvarlarda tetkik ve analiz edilerek unsurda yazılı kaidelerin varlığı halinde müsaade verileceği düzenlenmektedir. 8. hususunda de yabancı memleketlerden getirilen müstahzarlar için ruhsatlandırma süreçlerinde dilekçe ekinde verilecek beş numune ibaresi yürürlükten kaldırılmaktadır.

Teklif metninde bakanlığa ruhsatlandırma öncesinde analiz edilmek üzere numunelerin gönderilmesinden vazgeçilmektedir. Bunun münasebeti ruhsatlandırma sürecinin hızlandırılarak hastaların ilaca daha süratli erişiminin temini ve “ürünün ruhsatlandırma süreci içinde, üretici tarafından yapılan analizlere ek olarak Sağlık Bakanlığı tarafından yeniden analiz edilmemesinin, ürünün kalite ve güvenliği üzerinde herhangi bir risk oluşturmadığı” biçiminde gösterilmiştir. Ruhsat sürecinin tamamlanması sonrasında tahlil yapılması öngörülerek olması gereken ruhsatlandırma basamakları bilakis çevrilirken; bu türlü bir risk olmadığının söylenebilmesi, bu savın lakin bilimsel bilgiyle desteklenmesi ile mümkün olabilir. Kaldı ki risk olmadığının kabulü halinde de ruhsatlandırma sonrasında tahlil yapılması tümüyle gereksiz olacaktır. İlaç araştırmalarının sonunda ruhsatlandırma sürecinin hızlandırılmasından daha değerli olan, tesirlilik ve güvenilirlik çalışmalarının tamamlanması ve toplum sıhhatinin korunması, en küçük bir riskin dahi bertaraf edilmesidir. Bu süreç sayesinde tüm ilaçların etkililiği ve güvenliliği daha büyük oranda teminat altına alınıyorsa, “gecikme” faydalıdır. Bu tetkiklerin ruhsat basamağından sonra yapılması, bu ortada ziyan görebilecek bireyler için geri dönüşsüz sonuçlara yol açabilecektir. Teklif bu haliyle Anayasa’nın 2, 17 ve 56. unsurlarına alışılmamıştır.

2. Teklifin 9. hususunda 1262 sayılı kanunun 9. unsurunun 1. fıkrasında değişiklik yapılarak bakanlıkça müracaat üzerine mevzuatta belirlenen mühlet içinde yanıt verileceğine dair düzenleme yerine ruhsatname düzenleneceği belirtilmektedir.

Teklif bu haliyle müracaatın mutlak surette “ruhsatname verilmesi” ile sonuçlandırılacağı manasını taşımakta, yönetimin kıymetlendirme ve takdir yetkisini tümüyle ortadan kaldırmaktadır. İlacın numuneleri tetkik edilmeden piyasada satıldığı devirde oluşacak ziyanların sorumluluğuna ait bir belirleme yapılmadığı, ön onay gibisi bir sistemin da tanım edilmediği görülmektedir.

3. Teklifin 15. maddesinde 209 sayılı kanunun 5. unsurunda değişiklik yapılması önerilmektedir.

Maddenin 1. fıkrasının üçüncü cümlesinde sıhhat tesisince dağıtılabilecek ek ödeme ölçüsünün belirlenmesinde temel olan ögeler; tahakkuk, verimlilik, hasta ve çalışan memnuniyeti, hizmeti elde etme maliyeti üzere faktörler halinde sıralamıştır. Bu ögeler, sıhhat hizmeti sunumunun niteliği ile bağdaşmamaktadır. Çünkü sıhhat hizmetinin, Bütçe Kanunu ile tahsis edilen meblağ karşılığında Sıhhat Bakanlığı tarafından sunulması gerekmektedir. Unsurun bu halde düzenlenmesi, Sıhhat Bakanlığı’nın Bütçe Kanunu dışı ödeme yapmasının kabulü manasına gelmektedir. Bu kamu kaynağının harcanmasında, hasta faydası değil, son derece izafî bir kavram olan “hasta memnuniyeti” ve ayrıyeten işletmecilik terminolojisine ilişkin olmakla birlikte sıhhat hizmeti açısından hesaplanamaz olan “verimlilik” ögelerinin dikkate alınması da kamu sıhhat hizmet sunumunun temel unsurlarına karşıttır.

Yine birebir cümlede evvelki düzenlemeye nazaran ek kimi konuları da belirterek hangi kriterlerle ek ödeme yapılacağını tekrar düzenlemiştir. Fakat yeniden ödemenin yol ve temellerini yönetmeliğe bırakmıştır. Bu düzenleme evvelki düzenlemeden farklı değildir ve yasallık ölçütü karşılanmamıştır. Kamu vazifelilerinin özlük haklarına dair düzenlemelerin yalnızca kanunda yönetmelik ile düzenleneceğinin belirtilmesi kâfi olmayıp, yönetime bırakılacak düzenlemenin temel ölçütlerinin kanunda gösterilmesi gerekmektedir. Mevcut haliyle düzenleme yasama yetkisinin evresi niteliğindedir. Anayasa Mahkemesi’nin 2014/82 sayılı temel ve 2014/143 sayılı kararında da belirtildiği üzere; “Anayasa’nın 7. hususunda ‘Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi’nindir. Bu yetki devredilemez’ denilmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin pek çok kararında yasama yetkisinin devredilmezliği prensibinden ne anlaşılması gerektiği hususu açıklanmıştır. Buna nazaran, kanunla düzenleme prensibi, düzenlenen husustan yalnız kavram, isim ve kurum olarak kelam edilmesi değil, bunların kanun metninde kurallaştırılmasıdır. Kurallaştırma ise düzenlenen alanda temel unsurların konulmasını ve çerçevenin çizilmiş olmasını söz eder. Fakat bu şartla uzmanlık ve teknik bahislere ait detayların belirlenmesi yürütme organının takdirine bırakılabilir.”

Bu bakımdan teklif edilen metin esasen türel güvenlik ve bellilik ölçütlerini karşılamamaktadır. Hakikaten Anayasa Mahkemesi’nin 209 sayılı kanunun 5. hususunun üçüncü cümlesinin tümünün iptaline dair 2022/102 sayılı temel ve 2023/154 sayılı kararında mülkiyet hakkı olan ve özlükle ilgisi açık olan döner sermaye ek ödemesinin salt kanun formunda düzenlenmesinin de kâfi olmayacağı, temel hakların korunması gerektiği söz edilmiştir. Kararın münasebetinde şu konular vurgulanmıştır:

“Anayasa’nın 13. unsurunda ‘Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa’nın ilgili unsurlarında belirtilen sebeplere bağlı olarak ve lakin kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasa’nın kelamına ve ruhuna, demokratik toplum nizamının ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük prensibine ters olamaz.’ denilmektedir. Buna nazaran mülkiyet hakkına sınırlama getiren düzenlemelerin öncelikle kanunla yapılması gerekir. Hakikaten Anayasa’nın 35. unsurunda de mülkiyet hakkının kanunla sınırlanabileceği karar altına alınmıştır. Anayasa’nın anılan hususları kapsamında sıhhat işçisinin disiplin süreçlerine ait ve tıpkı vakitte mülkiyet hakkını sınırlamaya yönelik bir yasal düzenlemenin şeklen var olması kâfi olmayıp yasal düzenlemelerin keyfîliğe müsaade vermeyecek formda muhakkak, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması, Anayasa’nın 2. hususunda garantiye alınan hukuk devleti prensibinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde, yasal düzenlemelerin hem bireyler hem de yönetim istikametinden rastgele bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek halde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve objektif olması, ayrıyeten kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı kollayıcı tedbir içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler türel güvenliğin sağlanması bakımından da mecburidir. Çünkü bu unsur hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm aksiyon ve süreçlerinde devlete itimat duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu itimat hissini zedeleyici formüllerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Münasebetiyle Anayasa’nın 13. unsurunda sınırlama ölçütü olarak belirtilen yasallık, Anayasa’nın 2. unsurunda garantiye alınan hukuk devleti prensibi ışığında yorumlanmalıdır.”

Kararda ayrıyeten “ikinci bir disiplin cezası” olarak bedellendirilen ek ödeme kesintilerinin mevcut haliyle Anayasa’ya ters olduğu söz edilmiştir. Bu tarafa ait kıymetlendirme şöyledir:

“Bu prestijle kelam konusu fıkrayla disipline alışılmamış hareketler hasebiyle döner sermaye ek ödemesi yapılmaması yahut düşük oranda yapılması suretiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ndaki disiplin cezalarına ek bir cezanın öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Anılan kanunun 125. unsurunda disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma biçiminde belirlenmiş ve her bir cezayı gerektiren fiil ve hâller farklı ayrı düzenlenmiştir. 209 sayılı kanunun 5. unsurunda ise disipline karşıt fiil ve hâller nedeniyle döner sermaye ek ödemesinden kesinti biçiminde yeni bir cezaya yer verilmekle birlikte ek ödemeden hangi durumda ve ne ölçüde kesinti yapılacağına ait belirleme yapılmamıştır. Öteki bir deyişle ek ödemenin oranının belirlenmesinde disiplin durumunun dikkate alınacağı öngörülmekle birlikte bu kapsamda yer alan disipline karşıt fiil ve hâllerle bunlara uygulanacak yaptırım ortasında rastgele bir ilişkilendirmenin yapılmadığı, hangi hareketin hangi disiplin cezası ile cezalandırılacağının açık ve net olarak gösterilmediği ya da bunun tespit edilmesine imkân sağlayacak rastgele bir ölçüte yer verilmediği yahut bu konuda bireyler ve yönetim açısından bellilik ve öngörülebilirliği sağlayacak formda yasal bir çerçevenin oluşturulmadığı görülmektedir. Bu çerçevede disiplin cezasını gerektiren aksiyonun gerçekleşmesi durumunda bir disiplin cezasının verilebileceği öngörülmekle birlikte bu ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından kâfi bir türel teminat sağlamadığı açıktır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, §§ 17, 18). 19. Buna nazaran kural, bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukukî yaptırımın yahut sonucun bağlandığını belli bir açıklık ve katılıkta öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanımamaktadır. Kelam konusu yaptırımın döner sermaye ek ödemesinin oranının azaltılması yahut yapılmaması biçiminde uygulanacak olması nedeniyle de mülkiyet hakkını sınırlamaya yönelik formu manadaki yasal düzenlemenin içeriği prestijiyle mülkiyet hakkını koruyacak nitelikte makul ve öngörülebilir olduğu söylenemez.”

Değişiklik teklifinde disiplin cezası alanlardan; uyarma ve kınama cezası alanlara bir ek ödeme periyodu, aylıktan kesme cezası alanlara iki ek ödeme devri, kademe ilerlemesi cezası alanlara üç ek ödeme devri müddetince ek ödeme yapılmayacağı düzenlenmektedir. Disiplin cezası, iç sistemin ve kamu faydasının korunması, kamu hizmetinin yeterli işlemesinin sağlanması temel münasebetleriyle, muhakkak aksiyonların karşılığı olarak belirlenmiş idari yaptırımlardır. Disiplin cezasını gerektiren aksiyonlar ve bunların karşılığında verilebilecek olan disiplin cezaları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. unsurunda gösterilmiş; sayılan hareketlerin tartısına nazaran uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması ile devlet memurluğundan çıkarma cezalarından hangisinin verileceği de belirtilmiştir. Kelamı edilen hususa nazaran disiplin cezası alanlara, bu yaptırımların yanı sıra ek ödemenin verilmemesi, ek ödemenin sıhhat çalışanlarının gelirlerinin kıymetli kısmını oluşturduğu da gözetildiğinde, fiyat kesintisi niteliğinde ikinci bir yaptırım uygulanması manasına gelmektedir ki tıpkı hareket münasebetiyle bireye birden fazla ceza verilmesi hukuka terstir.

Öte yandan teklif ile oluşturulması önerilen “hastane koordinasyon kurulu” tarafından “ikaz” edilen işbirliği ve ortak kullanım kapsamındaki hastanelerde misyon yapan öğretim elemanlarına ek ödeme yapılmayacağına dair düzenleme de açıklanan nedenlerle Anayasa’ya terstir. Ayrıyeten bu düzenleme kabahat ve cezaların yasallığı unsuru ile de uyuşmaz. Sıhhat Bakanlığı bünyesinde kurulan bir şuraya, 657 sayılı kanunun disiplin kararları ile Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği dışında bir yapı olarak ceza tayinine ve buna bağlı olarak anılan mevzuatta bulunmayan bir cezalandırma yetkisi tanımlanması hukuk devleti unsuru ile kamu görevlilerine tanınan muhafaza kurallarına alışılmamıştır.

4. Teklifin 17. hususu ile Sıhhat Bilimleri Üniversitesi’ne dair 2809 sayılı Yükseköğretim Kurumları Teşkilatı Kanunu’nun ek 158. hususunun 5. fıkrası değiştirilmektedir. Teklif, münasebetinde atıf yapılan Anayasa Mahkemesi’nin 2021/5 sayılı temel ve 2023/109 sayılı kararındaki iptal münasebetlerini dikkate almamıştır. Anılan kararda şöyle denilmektedir:

“Bilimsel özerklik, bilimsel çalışmaların üniversite ortamında yürütülebilmesinin olmazsa olmaz kaidesi olup üniversite mensuplarının ekonomik ve siyasi taraftan nüfuz sahibi bulunan kişi ve kurumların baskısı, yönlendirmesi olmadan ve toplumda hâkim olan fikir ve kabuller doğrultusunda sonuçlara varmak üzere bir mecburilik hissetmeden yalnızca bilimsel ölçütler ve etik kurallar çerçevesinde eğitim, öğretim, araştırma ve yayın yapabilme imkânlarına sahip bulunmalarını tabir etmektedir (AYM, E.2017/33, K.2019/20, 10/4/2019, § 70).

Üniversitelerin bilimsel özerkliği; üniversitelerde yürütülen eğitim, araştırma, yayın ve gibisi aktifliklerin planlanması, düzenlenmesi ve icra edilmesi etaplarında idare yetkisinin serbestçe kullanılabilmesini, belirtilen faaliyetlerle ilgili üniversite kaynaklarının kullanımına yönelik kararların üniversite idare organlarınca serbestçe alınabilmesini gerektirmektedir (AYM, E.2015/61, K.2016/172, 2/11/2016, § 43).

Bilimsel özerklik, idari ve mali özerklikle birlikte üniversitelerin özerkliği için olmazsa olmaz nitelikte bir bütünün modüllerini oluşturmaktadır. Bu ögelerden rastgele birine yapılacak müdahale başka ögelerin da olumsuz biçimde etkilenmesine sebebiyet verecektir. Bu bağlamda üniversite idare organlarının, merkezi yönetimin müdahalesine imkân verecek biçimde yapılandırılması, öteki bir tabirle üniversitelerin merkezî yönetim tarafından direkt atanan bireyler tarafından yönetilmesi, bu kurumların bilimsel özerkliğini de direkt etkileyecektir. Üniversite mensuplarının bilimsel ölçütler ve etik kurallar çerçevesinde eğitim, öğretim, araştırma ve yayın yapabilmesi için bunlara her türlü dış tesirden uzak kalacak bir ortamın sağlanması gerekir (AYM, E.2015/61, K.2016/172, 2/11/2016, § 45).

Anayasa’nın 130. hususunun birinci fıkrasında üniversitelerin bilimsel özerkliğe sahip kamu hükmî bireyleri olarak tanımlanması ve bunların fakat devlet tarafından kanunla kurulabileceklerinin karara bağlanması ile güdülen maksadın siyasal çevrelerin ve değişik baskı kümelerinin üniversite çalışmaları ile eğitim ve öğretimi tesir altında tutabilme yolunu kapatmak ve bu çalışmaların bilimsel gerekler ve gereksinmelerden diğer rastgele bir dış tesirden uzak kalacak bir ortamda sürdürülmesini sağlamak olduğunda kuşku bulunmamaktadır.”

Söz konusu üniversitelerin, Anayasa’nın 130. unsuru ile tanınan özerkliğini ihlal ettiğinden akademik takımlarının yönetim tarafından belirlenmesine dair düzenlemeler Anayasa’ya alışılmamıştır.

5. Teklifin 18. maddesi ile 3359 sayılı Sıhhat Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 9. hususunun 3. fıkrası değiştirilmekte, 9. fıkrası yine düzenlenmektedir. Unsurda birlikte kullanılan hastanelerin, öğretim üyeleri ile iki yıl vadeli mukavele yapması ve bakanlık tarafından ek ödeme yapılabilmesi için hizmet kontratı imzalanmasının kaide olduğu, kontratlarda sunulacak hizmetin niteliği, performans maksatları ve mühletinin yer alacağı, mezuniyet öncesi ve sonrası eğitim ve bilimsel çalışmalara ait yetki ve sorumlulukların belirtileceği düzenlenmektedir. Tıp fakültesi öğretim üyesi olan doktorların, Sıhhat Bakanlığı ile imzalayacakları kontratın içeriğinin sayılan halde belirlenmesi esasen Sıhhat Bakanlığı’nın yetki alanında değildir. Akademisyen doktorlar ile Sıhhat Bakanlığı’nın mezuniyet öncesi ve sonrası tıp eğitiminin içeriğini belirleyen kontrat yapacağına dair düzenleme, Sıhhat Bakanlığı’nın Anayasa’dan almadığı bir yetkiyi kullanması ve akademinin özerkliğini korumakla yükümlü YÖK ile rastgele bir temasa dair karar içermemesi nedeniyle Anayasa’nın 6/3. hususuna alışılmamıştır. Teklif düzenlemenin münasebeti de Anayasa Mahkemesi’nin üstte kelamı edilen 2021/5 sayılı temel ve 2023/109 sayılı kararına uygun değildir.

Teklifin 26. hususu ile 663 sayılı KHK’de yapılacak değişiklik ile kurulacağı belirtilen Hastane Uyum Kurulu’na 3359 sayılı kanuna ek 9. unsur kapsamında kontrat imzalanan işçinin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini takip ve gerektiğinde mukavelenin feshine temel olmak üzere ikaz etme ve disiplin cezası verilmesi gereken halleri tespit etme misyonu verilmiştir. Teklifin 18.maddesi ise Uyum Konseyi tarafından üç defa yazılı olarak ikaz edilmeyi mukavelenin feshi nedenleri ortasında saymakta, ayrıyeten birlikte kullanılan eğitim ve araştırma hastanelerinde vazife yapan işçinin mukavele kapsamında yerine getirmekle yükümlü oldukları eğitim ve sıhhat hizmetleri ile sonlu olarak ilgili mevzuatı çerçevesinde disiplin cezası verilmesi gereken fiiller ile bu fiillere karşılık gelen disiplin cezası hastane uyum kurulunca tespit edileceğini ve ilgili merciye ifası için bildirileceğini düzenlemektedir.

Kamu vazifelilerinin tüm özlük hakları ve verilecek disiplin cezalarının kanun ile belirlenmesi, yeniden hangi harekete hangi disiplin cezası verileceğinin de kanunda düzenlenmesi anayasal zorunluluktur. Husus düzenlemesi ile heyete disiplin cezası verilmesi gereken halleri tespit etme vazifesinin verilmesi, yasama yetkisinin bölümü niteliğindedir. Ayrıyeten 657 ve 2547 sayılı kanunlarda sayılan disiplin cezaları ortasında yer almayan kontratın feshi üzere ağır bir sonuca yol açacak yaptırım olarak “ikazın” düzenlenmesi ve heyete, anılan kanunlarda gösterilen disiplin yordamlarına muhalif halde bir yaptırım uygulama yetkisinin verilmesi de Anayasa’ya terstir.

Yine teklifte mukavelesi feshedilen yahut yenilenmeyen öğretim elemanlarının sıhhat tesisindeki vazifesinin sona ereceği; gözaltı, tutukluluk ve hükümlülükte geçen mühletin 60 günü aşması yahut uyum şurası tarafından üç defa yazılı ikaz edilmesi yahut mukavele mühletinin sone ermesi halinde öğretim elemanının üniversitenin bakanlık ile birlikte kullanım protokolü imzaladığı “diğer” sıhhat tesisleri ile mukavele yapabileceği düzenlenmektedir. Uyum şurası tarafından üç defa yazılı ikaz edilmenin fesih sebebi yapılamaması bir yana bu sebeplerle birebir sıhhat kuruluşunda çalışmanın olanaksız hale getirilmesini haklı kılan hukukî bir destek yoktur.

6. Teklifin 19. maddesi ile 3359 sayılı kanunun ek 10. unsuru değiştirilmektedir. Değişiklik ile klinik araştırmalara ait kontrol, etik şuraların oluşması, hangi araştırmaların müsaadeye ve hangilerinin bildirime tabi olacağına dair yeni kararlar getirilmektedir.

Etik şuraların yapısı, çalışmaları ve kararlarının yönetimsel otorite, siyaset, destekleyici vb. her türlü dış tesirden uzak olması, bilimsel ve kurumsal özerklik perspektifi içinde, bilim ve gönüllüler faydasına çalışması temeldir. “Yapılacak klinik araştırmanın etik kurul tarafından uygun görülmesi”, klinik araştırma yapılabilmesinin en önemli şartıdır. Burada kelamı edilen etik şuraların “bağımsızlığı”nın da en temel niteliği olduğu gözetildiğinde, sıhhat otoritesi olan Sıhhat Bakanlığı müsaadesi ile oluşturulmasına ait düzenleme, etik şuraların kuruluş gayesine uygun ve bağımsız olarak inceleme yapabilmesini sağlamaya elverişli değildir.

Bu düzenlemeler ayrıyeten akademik ve bilimsel özerkliğe de karşıttır. Çünkü bilindiği üzere, Anayasa’nın 130. unsuru uyarınca yükseköğretim kurumları, “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip” kurumlardır. Bu özellik, 2547 sayılı kanunda da belirtilmektedir. Burada belirtilen “bilimsel özerklik” Anayasa Mahkemesi kararlarında “Siyasal çevrelerin, özellikle iktidarların ve ayrıca çeşitli baskı gruplarının, üniversite çalışmalarıyla öğretim ve eğitimini etki altında tutabilmeleri yolunu kapatmak ve bu faaliyetlerin bilimsel gerekler ve gereksinmelerden başka, herhangi bir dış etkiden uzak kalacak bir ortamda sürdürülmesini sağlamak” olarak açıklanmıştır.

Bilginin ve gerçeğin açığa çıkarılması, bilimin özgürce üretilmesi bilimsel özerklik ile mümkündür. Bilimsel özerkliğin sağlanabilmesi ise “akademik özerklik” ile sıkı sıkıya bağlıdır. “Akademik özerklik”, üniversitelerin misyonuna uygun olarak her türlü hususta özgürce karar almasını sağlayan kurumsal özgürlüğü tabir eder. Bu sayede, siyasi otorite ve bürokratlar üniversitelerin alacağı kararlarda tesirli olamazlar. Teklif edilen düzenleme, üniversitede kurulacak etik konseylerin oluşumu Sıhhat Bakanlığı’nın müsaadesine bağlanmakla, üniversitelerin bilimsel ve akademik özerkliği ile çatışmaktadır. Tüm etik konseylere müracaatların merkezi bir sisteme giriş yapılarak yeniden tüm etik heyetlerce görülebilmesi; ret, düzeltme ve kabul münasebetlerinin sistemde görülebilmesi iç denetleme ve eğitimi güçlendirecektir. Yeniden etik heyetlerde etik alanında uzman üyelerin olması zaruriliği alanın özerkliği ve bilimselliğinde koşut roldedir.

Teklif metninde ayrıyeten muhakkak imkanlara sahip olan sıhhat kurum ve kuruluşları ile araştırma ve geliştirme merkezlerinde yapılabileceği belirtilmiş, hangi araştırmaların bu merkezlerde yapılabileceğinin Bakanlıkça belirleneceği düzenlenmiştir. Bu düzenleme, klinik araştırmaların ticari yarar elde etmeye yönelik aktiflik gösteren ve pek birçok büyük sermaye kümeleri tarafından oluşturulan özel hastanelerde ve ticari kuruluşlarda yapılmasının önünü açmaktadır. Bu kuruluşlar akademik yapılar değildir. Halbuki klinik araştırmalar, asıl olarak akademik bilimsel çalışmalardır. Akademik hedef olmaksızın yapılacak klinik çalışmaların, mevzuat kararlarına ve etik prensiplere uygun hale getirilmesi ve yürütülmesinin, kontrolle sağlanmasının zorluğu açıktır. Ülkemizdeki özel hastanelerin klinik araştırmalara açılması, bu alanda kamu kurumlarında dahi yaşanan zahmetler ve bakanlığın kontrol konusunda kaynaklarının yetersizliği de dikkate alındığında; klinik araştırmalar konusunda memleketler arası ilaç monopollerinin kuralsız çalışmalarının ülkemize kayması, araştırmada yer alacak hasta ve sağlıklı istekli kümelerinin temel haklarının ihlal edilmesi sonucu ortaya çıkarabilecektir.

Öte yandan klinik araştırmalar uzun erimli çalışmalar olup, bu tıp çalışmaların mesleksel bağımsızlık içerisinde sürdürülebilmesi gerekmektedir. Mesleksel bağımsızlıktan kelam edilebilmesi için, iş garantisine sahip olmak kaidedir. Fakat kelamı edilen kuruluşlarda çalışan araştırıcılar, mesleksel bağımsızlık ve iş garantisi açısından kamu kurumlarında çalışanlara oranla kâfi teminatlara sahip değillerdir.

Bütün bunlardan öteki klinik araştırmanın yapılabilmesinin şartları ortasında, araştırmaya katılacak gönüllünün araştırmanın mahiyeti ve sonuçları hakkında kâfi bilgilendirmeye dayalı yazılı isteğinin alınmasının koşul olduğu düzenlenmektedir. Lakin bilgilendirme tek taraflı bir hareketi tabir etmekte, kişinin anlamasını içermemektedir. Bu nedenle “bilgilendirilmiş rıza” yerine “aydınlatılmış onam” tarifi tercih edilmelidir.

Yine unsurun başında cümle “Herhangi bir tedavi yöntemi veya ruhsat veya izin alınmış olsa dahi beşeri tıbbi ürünler ile…”şeklinde başlamaktadır. “Herhangi bir tedavi yöntemi” ile “ruhsat veya izin alınmış olsa dahi beşeri tıbbi ürünler” farklı kavramlardır bu nedenle “veya” bağlacıyla emsal kavramlar haline getirilmemelidir. Ayrıyeten “ruhsat veya izin alınmış olsa dahi beşeri tıbbi ürünler” tarifinde da ruhsat ile müsaade birebir şey olmadıkları üzere, müsaadenin etik konsey müsaadesi mi, bakanlık müsaadesi mi ve ne cins bir müsaade olduğu açıklanmalıdır.

Maddenin e bendinde yer alan “Üzerinde araştırma yapılacak ilgilinin, araştırmanın mahiyet ve sonuçları hakkında yeterli bilgilendirmeye dayalı olarak yazılı rızasının olması ve bu rızanın herhangi bir menfaat teminine bağlı bulunmaması” cümlesindeki “ilgili” sözcüğü “gönüllü” olarak, “rıza” sözcüğü de “aydınlatılmış onam” olarak değiştirilmelidir. Araştırmanın mahiyet ve sonuçları tarifi da Helsinki Bildirgesi’ne nazaran eksik kalacaktır. Bu nedenle “araştırmanın mahiyeti, öngörülebilir riskleri, yükleri ve sonuçları” biçiminde minimum biçimde tanımlanmalıdır.

Maddenin f bendindeki “ilgili etik kurulun uygun görmesi” etik şuraların misyon ve yetkileriyle uyumlu olarak “ilgili etik kurulun onay vermesi” formunda düzenlenmelidir. Birebir husus içerisindeki “geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarına ilişkin araştırmalar”ın etik heyet onaylarına gerek duyulmayan uygulamalar olarak kıymetlendirilmesi bilimsel olarak kabul edilmediği açıkça belirtilmeli ve karşılığında nasıl bir kontrol sistemi olacağı tekrar açıklanmalıdır. Aksi halde bilim etraflarında bu uygulamaların etik konseylerden geçemeyeceğinin bilindiği ve onları etik konseylerden “korumak” için bu türlü bir alan tanındığı telaşı artacaktır.

Maddedeki “Araştırma sonucunda elde edilecek bilgilerin yayımlanması durumunda gönüllünün kimlik bilgileri açıklanamaz”cümlesi “Araştırma sonucunda elde edilecek bilgilerin yayımlanması durumunda gönüllünün kimlik bilgileri ve/ya kimliğini ortaya çıkarabilecek bilgileri açıklanamaz” halinde düzenlenmelidir. Ender görülebilen ya da görsel özellikleri özgün hastalık ya da durumlar da kişinin kimlik bilgilerini ortaya koyan özellikler olabilmektedir.

“Sağlık Bakanlığı araştırmanın yürütülmesi sırasında araştırmaya izin verilirken mevcut şartlardan birinin ortadan kalktığını tespit ederse klinik araştırmayı derhal durdurur” cümlesi yeniden etik heyetleri yok sayan ve edilgenleştiren mahiyettedir. Bu cümle etik konseylerin vazife ve yetkileriyle uyumlu olarak “Sağlık Bakanlığı ve etik kurul, araştırmanın yürütülmesi sırasında araştırmaya izin verilirken mevcut şartlardan birinin ortadan kalktığını tespit ederse klinik araştırmayı derhal durdurur formunda taban olarak düzenlenmelidir.

7. Teklifin 20. maddesi ile 3359 sayılı Sıhhat Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 11. hususu değiştirilmektedir. Düzenleme ile kontroller sonucu uygulanan idari para cezalarına alt hudut getirilmekte, fiilin tekrarı haline dair kararlar ise husus metninden çıkarılmaktadır. Fiilin tekrarı halinde uygulanacak yaptırım kanun ile düzenleme yapılmadan evvel çıkarılan Özel Sıhhat Tesislerinin Kontrolü Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Lakin şu haliyle tekerrür kararının yasal desteği bulunmamaktadır.

8. Teklifin 21. maddesi ile 3359 sayılı Sıhhat Hizmetleri Temel Kanunu’nun ek 18. unsurunun 2. fıkrasından sonra gelmek üzere yeni fıkra eklenmektedir. Bu düzenleme 26. Yasama Dönemi’nde sunulan teklifte yer alan unsurlardan olup Sıhhat Bakanlığı tarafından tıbbi uygulama kaynaklı ziyanların ödenmesinden sonra sigorta şirketlerinden tahsilat yapılmasına dair düzenleme içermektedir.

3359 sayılı kanunun ek 18. hususuna ve bu unsurun uygulanmasını göstermek üzere çıkartılan yönetmeliğe nazaran, doktorların yalnızca taammüden gerçekleştirdiği hareketler ile hastaya verdikleri ziyan münasebetiyle Sıhhat Bakanlığı yahut üniversite tarafından ödenecek tazminat tabibe rücu edilebileceğine, doktorların esasen hastaya bu formda ziyan vermesinin çok istisnai bir durum olduğuna ve özel sigorta şirketleri eliyle yapılan zarurî sigorta düzenlemesinden vazgeçilmediğine nazaran bu düzenleme sigorta şirketlerine boş yere aktarılan kaynağın kamu bütçesine kazandırılmasını sağlayacağından olumlu bulunmaktadır.

Bununla birlikte, temelde var olan sigorta sisteminin kamu faydasına olmadığına dair görüşlerimiz daha evvel de komitede paylaşılmıştır. Bunun yerine halihazırda özel sigorta şirketlerine aktarılmakta olan paranın kamusal bir fon oluşturularak burada toplanması durumunda, kendi ismine bağımsız çalışan doktorlar ile özel sıhhat kurum ve kuruluşlarında vazife yapan tabiplerin emsal hareketleri nedeniyle doğan ziyanların da tazmin edilebileceği sürdürülebilir kaynak yaratılmış olacak; doktorların karşılama imkanı olmayan tazminat yükleri ortadan kaldırılabilecek ve nerede, kim tarafından verilirse verilsin kamusal niteliği olan sıhhat hizmeti kaynaklı uğranılan hasta ziyanı tümüyle giderilebilecektir.

Öte yandan teklifte, Anayasa Mahkemesi’nin bu unsura ait üniversitelerin özerkliğinin ihlal edildiğine dair gerekçesiyle verdiği iptal kararı dikkate alınmadan düzenleme önerilmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin 2022/90 sayılı temel ve 2023/201 sayılı kararında iptal münasebetleri şöyle açıklanmıştır:

“Devlet üniversitelerinde vazife yapan sıhhat çalışanlarına, sıhhat mesleğinin icrası kapsamında yaptıkları muayene, teşhis ve tedaviye ait tıbbi süreç ve uygulamalar nedeniyle rücu edilmesine karar verme yetkisinin tek bir elden yürütülmesinin farklı ve çelişkili kararlar verilmesinin önüne geçilerek bu bahiste uygulama birliğinin sağlanmasına hizmet edeceği açıktır. Bu bakımdan düzenlemenin kamu faydasına yönelik yasal bir hedefinin bulunmadığı söylenemez.

İdari vesayet yetkisi, hiyerarşik kontrolde olduğu üzere genel bir yetki niteliği taşımayıp kanunla çerçevesi çizilen hudutlar içinde kullanılması gereken istisnai bir yetkidir. İstisnailik ve yasallık idari vesayetin en bariz iki temel özelliğidir. Vesayet makamlarınca bu yetki yerinden idare kuruluşunun süreçlerini iptal, onama, erteleme, müsaade verme, tekrar görüşülmesini isteme, düzeltme biçiminde kullanılabileceği üzere bunların organlarının kararlarına karşı idari yargı mercilerinde dava açma formunda de kullanılabilir. Buna karşılık vesayet yetkisi unsur olarak merkezî yönetime, yerinden idare kuruluşları yerine geçerek icrai karar alma yetkisi vermez (AYM, E.2019/112, K.2020/35, 25/6/2020, § § 43-44).

Bu konular gözetildiğinde, kelam konusu hedefe ulaşma bakımından, idari ve mali özerkliğe sahip üniversitelerin yerine geçerek bu kurumların bütçe hazırlama yetkisi üzerinde direkt tesir doğurabilecek nitelikte karar alma yetkisine sahip bir konseyin oluşturulması merkezî idarenin vesayet yetkisinin sonlarıyla bağdaşmamaktadır. Münasebetiyle kuralın anılan hedefe ulaşma bakımından elverişli olmadığı açıktır.

Açıklanan nedenlerle kural, ek 18. hususun ikinci fıkrasında yer alan ‘…Devlet üniversitelerinde…’ ibaresi tarafından Anayasa’nın 130. unsuruna karşıttır. İptali gerekir.”

İptal kararının münasebeti ile birlikte kıymetlendirme ve buna uygun düzenleme yapılması gerektiğinden teklif edilen düzenlemenin bu kısmı Anayasa’ya alışılmamıştır.

9. Teklifin 23. hususu ile 4924 sayılı kanunun 3. hususunun son fıkrası değiştirilmiştir. Burada 4924 sayılı kanuna tabi olarak çalışanların süreksiz görevlendirilmelerine dair düzenleme ve ayrıyeten bu kapsamda yapılan kontratların taraflarca feshedilmesi halinde takımın bulunduğu yerde 10 iş günü içinde vazifeye başlanmaması durumunda müstafi sayılacağına dair karar getirilmektedir.

Askeri sıhhat kuruluşlarının kapatılarak Sıhhat Bakanlığı’na devredilmesinin akabinde 6756 sayılı kanun 24 Kasım 2016 günlü Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 106/2. hususu ile Sıhhat Bilimleri Üniversitesi’ne “Harp cerrahisi gibi özellikli askeri sağlık hizmetleri alanlarına yönelik hizmet faaliyetini yürütme” vazifesi verilmiştir. Kanunun 107/10. hususunda de “Savaş hali ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yurtdışı görevleri nedeniyle askeri sağlık teşkili kurulması ile buralarda görevlendirilecek Sağlık Bakanlığı personeline ilişkin usul ve esaslar Milli Savunma Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı arasında yapılacak protokollerle belirlenir” düzenlemesi yapılmıştır. Kanunda anılan, Sıhhat Bakanlığı Tarafından Türk Silahlı Kuvvetlerine Sunulacak Sıhhat Hizmetleri Hakkında Metot ve Temellerin Yürürlüğe Konulmasına Dair Protokol 7 Şubat 2018 günü imzalanmıştır. 18 Nisan 2019 tarihli Resmî Gazete’de 1 No.lu Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Genel Takım ve Metodu Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımlanmıştır. Kararname ile Ulusal Savunma Bakanlığı teşkilatında Askeri Sıhhat Hizmetleri Genel Müdürlüğü kurulmuş ve “Barışta ve savaşta, bakanlığın sağlık ve veteriner hizmetlerini yürütmek”, “Sağlık personelinin atama ve görevlendirme faaliyetlerini koordine etmek, harekât ve hizmet ihtiyaçları kapsamında, askeri sağlık personelini askeri ve sivil sağlık teşkillerinde görevlendirmek”, “Türk Silahlı Kuvvetleri’nce icra edilen harekâtların sağlık hizmet desteğinin sağlanması maksadıyla; bünyesindeki sıhhi ikmal ve bakım birliği, seyyar sağlık teşkilleri ve harekât kontrolüne girecek sivil sağlık teşkillerini harekât planlarına uygun olarak sevk ve idare etmek”, “Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak” misyonları ortasında sayılmıştır.

Halihazırda doktorlar, Ulusal Savunma Bakanlığı buyruğuna süreksiz olarak görevlendirilmekte lakin kurumlar ortası süreksiz görevlendirme için mecburî olan “memurun muvafakatinin aranması” mecburiliği yerine getirilmemektedir. Süreksiz görevlendirmeler üstte sayılan kural ve prensiplere karşıt olarak yapılmakta, kâfi mühlet tanınmamaktadır. Getirilmek istenen düzenlemede de doktorların haklarını koruyacak kararlar bulunmamaktadır.

Açıklanan çerçevede esasen, Sıhhat Bakanlığı ile 2018 yılında imzalanan protokolün gelinen etapta yasal desteğinin kalmadığının kabulü ile askeri sıhhat hizmetlerinin şahsen Ulusal Savunma Bakanlığı teşkilatı ve takımındaki doktorlar tarafından karşılanması gerektiği, uygulamanın yasal desteği olmadığı kıymetlendirilmektedir.

Esasen 4924 sayılı kanun, eleman temininde zahmet çekilen yerlerde çalışanın istihdamını sağlamak gayesiyle yapıldığından, bu kanun kapsamında çalışanların bir diğer yere süreksiz görevlendirilmesi kanunun temel mantığına karşıttır.

10. Teklifin 24. maddesi ile 4924 sayılı kanunun 9. hususunun 2 ve 3. fıkralarında değişiklik yapılmaktadır. Bu kanun kapsamında çalışanlar tarafından disiplin cezalarının ne formda uygulanacağı ve kontrat periyodunda altı ay ve üzerinde ek ödeme kesintisi uygulananların da mukavelelerinin feshedileceği düzenlenmektedir.

209 sayılı kanunda yapılan değişiklik teklifine ait kıymetlendirme kısmında belirtildiği üzere aldığı disiplin cezasına bağlı olarak ek ödeme kesintisinin yapılması ikinci ceza niteliğinde olmasının yanı sıra bu hukuka karşıt kesintilerin ayrıyeten fesih sebebi de yapılması Anayasa’ya karşıttır.

11. Teklifin 25. maddesi ile Aile Hekimliği Kanunu’nda değişiklik yapılarak dayanak ödemelerine dair yönetmelik ile yapılan düzenlemenin kanuna alındığı görülmektedir. 209 sayılı kanunda yapılan değişiklik teklifine ait kıymetlendirme kısmında belirtildiği üzere, aldığı disiplin cezasına bağlı olarak takviye ödemesinden kesinti yapılması ikinci ceza niteliğinde olmasının yanı sıra bu hukuka alışılmamış kesintilerin ayrıyeten fesih sebebi de yapılması Anayasa’ya karşıttır.

12. Teklifin 26. maddesi ile 663 sayılı KHK’nin “mülga” 25/A hususunun başlığı ile birlikte tekrar düzenlenmesi teklif edilmekte; Hastane Uyum Heyeti ve Vazifeleri düzenlenmektedir.

Teklif ile kurulması öngörülen konseye 3359 sayılı kanuna ek 9. husus kapsamında kontrat imzalanan işçinin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini takip ve gerektiğinde kontratın feshine temel olmak üzere ikaz etme ve disiplin cezası verilmesi gereken halleri tespit etme misyonu verilmiştir. Kamu vazifelilerinin tüm özlük hakları ve verilecek disiplin cezalarının kanun ile belirlenmesi, yeniden hangi harekete hangi disiplin cezası verileceğinin de kanunda düzenlenmesi anayasal zorunluluktur. Husus düzenlemesi ile konseye disiplin cezası verilmesi gereken halleri tespit etme misyonunun verilmesi, yasama yetkisinin zamanı niteliğindedir. Ayrıyeten 657 sayılı kanun ve 2547 sayılı kanunda sayılan disiplin cezaları ortasında yer almayan kontratın feshi üzere ağır bir sonuca yol açacak yaptırım olarak “ikazın” düzenlenmesi ve konseye, anılan kanunlarda gösterilen disiplin yollarına ters halde bir yaptırım uygulama yetkisinin verilmesi de Anayasa’ya terstir.

Yazıyı değerlendir!
[Toplam: 0 Ortalama: 0]
Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?
  • 0
    be_endim
    Beğendim
  • 0
    alk_l_yorum
    Alkışlıyorum
  • 0
    e_lendim
    Eğlendim
  • 0
    d_nceliyim
    Düşünceliyim
  • 0
    _rendim
    İğrendim
  • 0
    _z_ld_m
    Üzüldüm
  • 0
    _ok_k_zd_m
    Çok Kızdım
İlginizi Çekebilir

Bültenimize Katılın

Hemen ücretsiz üye olun ve yeni güncellemelerden haberdar olan ilk kişi olun.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir